Op maandag 26 maart organiseerde het Groninger Gasberaad samen met Mijnbouwschade West-Groningen een bijeenkomst over de situatie in het voormalige zogenaamde buitengebied. In zalencentrum Balk in Zuidhorn werd met bijna honderdvijftig geïnteresseerden en gedupeerden gesproken over bevingen, mijnbouw, schades, rapporten, vouchers en meer.

Jan Wigboldus, voorzitter van het Groninger Gasberaad, opende de avond. Hij gaf aan dat er in het verleden is gemeten met allerlei maten en dat er lange tijd ten onrechte vanuit is gegaan dat er geen schade kan ontstaan op een grotere afstand van een aardbeving. Doel van de avond is om inwoners van West-Groningen te wijzen op de ontwikkelingen en mogelijkheden in de nabije toekomst om schade erkend en vergoed te krijgen.

Daarna kwam wethouder Henk Bakker aan het woord. Hij stelde dat de gemeente Zuidhorn drie jaar geleden een medewerker heeft aangesteld om bewoners te helpen. Hij benadrukt dat de gemeente altijd solidair is geweest met gemeenten in de kern van het aardbevingsgebied, zoals bij het gezamenlijke beroep tegen het gaswinningsbesluit.

Ook gaf hij aan dat de inwoners van zijn gemeente niet gebaat zijn bij verplaatsing van de gaswinning naar de randen van het bevingsgebied en bij bodembeweging die ontstaat door een grotere druk op de nabijgelegen gasopslag. De gemeente zet in op goede afspraken en ook op overleg met andere gemeenten in Groningen en met kleine gasvelden. Rond het nieuwe gaswinningsplan in Pieterzijl heeft de gemeente contact met de vereniging van dorpsbelangen in Pieterzijl over een zienswijze ‘Minister, begin daar niet mee!’.

Bakker is blij met het nieuwe schadeprotocol en het opheffen van de contourgrenzen. Volgens hem is het duidelijker voor de bewoners. Wel moet de schade buiten de voormalige grenzen natuurlijk goed afgehandeld worden. De gemeente ondersteunt actiegroepen zoals Mijnbouwschade West-Groningen en is ook voor op korte termijn plaatsen van tiltmeters.

Op 10 april organiseert de gemeente in Oldehove een avond over de invloed van mijnbouwactiviteiten op de ondergrond. Daar zal aardwetenschapper Rien Herber zijn inzichten met de zaal delen.

Van oude contourlijnen naar het nieuwe schadeprotocol
Susan Top, secretaris van het Groninger Gasberaad, legde hierna uit hoe de problematiek zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. In augustus 2014 ging officieel het schadeprotocol van de NAM van start. Dat protocol kende contourlijnen. Een lijn lag op de grens van het Groningergasveld, een andere lijn vijf kilometer daarbuiten.

Wie schade meldde buiten die lijnen, kon volgens de NAM geen mijnbouwschade hebben. In mei 2015 zou de NAM alsnog zevenhonderd inspecties doen in het zogenaamde buitengebied, maar die hebben nooit plaatsgevonden. Wij hebben het al jaren over het ‘zogenaamde buitengebied’, omdat het buitengebied niet echt bestaat.

In november 2015 begonnen daarna steekproeven van Arcadis. De conclusie van Arcadis was eveneens dat schade in het buitengebied onmogelijk was. In augustus 2016 concludeerden onderzoekers van de TU Delft echter dat het schadeonderzoek van Arcadis niet deugde. Toen is de Pilot Buitengebied van start gegaan, met inspecties van Witteveen + Bos tot gevolg.

In maart 2017 kondigde de Nationaal Coördinator Groningen aan dat geen van de 33.877 door Witteveen + Bos onderzochte scheuren in het zogenaamde buitengebied bevingsgerelateerd was. Wel kregen schademelders een voucher van 1.500 euro aangeboden. Maar wie die accepteerde, tekende daarmee voor een ‘finale kwijting’ en verloor het recht op een nieuw schadeproces van de desbetreffende schade in de toekomst.

Nu is er een nieuw schadeprotocol, zonder contourlijnen, voor het Groningerveld en de daarop aangesloten gasopslag Langelo. De gasopslag in Grijpskerk valt in principe buiten dit protocol. Het is echter de vraag of schade bij Grijpskerk niet geheel of ten dele veroorzaakt wordt door effecten vanuit het Groningerveld. Bevingen stoppen immers niet bij gemeentegrenzen.

Voor schades na 31 maart 2017 is er een nieuw loket, namelijk de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen. Deze commissie houdt er rekening mee dat schades niet stoppen bij gemeentegrenzen. Op de achtergrond wordt er nu gewerkt aan één loket voor alle mijnbouwgerelateerde schades.

Oude schadegevallen van voor 31 maart 2017 worden behandeld door de NAM. Voor 1 juli 2018 moet de NAM alle schademelders die nog vallen onder het oude protocol een aanbieding doen voor het vergoeden van de schade. Iedereen is het erover eens dat de oude schadegevallen opgelost moeten worden, maar de minister heeft er niet voor gekozen om deze gevallen af te laten handelen door de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen.

Voor de afhandeling van de oude schades heeft de NAM inmiddels ‘spelregels’ opgesteld. De NAM zal voor het zogenaamde buitengebied calculaties maken van de opgestelde schades in de rapporten van Witteveen + Bos en op basis daarvan een aanbod doen. Dit geldt ook voor alle schades, inclusief C-schade,  in het zogenaamde binnengebied.

Een schademelder heeft drie weken bedenktijd, daarna vervalt het bod. Bij afwijzing vervalt het bod ook en zal de schademelder naar de Arbiter Bodembeweging moeten. Het is nog onduidelijk of het accepteren van het aanbod ook een ‘finale kwijting’ inhoudt. De brieven worden in de komende weken verstuurd, dus denk er alvast goed over na wat je wilt.

Als een schademelder het aanbod van de NAM accepteert, dan wordt het bedrag uitbetaald, maar is in het zogenaamde buitengebied de schade alsnog niet erkend als mijnbouwschade. Het is volgens Top logisch dat iedereen zijn schade erkend wil krijgen en geen finale kwijting wil, al is tekenen om verder te kunnen net zo legitiem. Die keuze moet iedereen voor zichzelf maken.

Als de schade boven de 1.000 euro uitvalt, zal de NAM in het zogenaamde buitengebied via een eigen regeling de waardevermeerderingsregeling van 4.000 euro voor verduurzaming daaraan toevoegen. Voor het zogenaamde binnengebied gaat de waardevermeerderingsregeling via Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN).

Principieel vindt het Groninger Gasberaad dat de NAM alle schade moet erkennen. Deze constructie met de waardevermeerderingsregeling is bedacht om mensen met oude schades te motiveren om te tekenen, terwijl de schade nog steeds niet erkend wordt. Dat vindt Top een ‘brug om het probleem heen bouwen’. De spelregels van de NAM met daarbij vragen en antwoorden staan op de website van de NAM en komen binnenkort ook op de website van het Groninger Gasberaad.

Het wettelijke bewijsvermoeden
Ingenieur Willem Meiborg sprak daarna over het wettelijke bewijsvermoeden. Hij stelt vast dat het wettelijke bewijsvermoeden als uitgangspunt nu goed is opgenomen in het nieuwe protocol. Een melder staat stevig als hij aan kan tonen dat een bepaalde scheur vlak na een bepaalde beving is ontstaan. Dat geldt dan mogelijk ook voor schademelders in het Westerkwartier en in Drenthe.

Het komt erop neer dat de NAM dan moet aantonen dat die scheur niet door die beving komt. Dat is volgens Meiborg enorm moeilijk om aan te tonen. Als de NAM daar niet in slaagt, dan gaat de rechter of de Arbiter Bodembeweging automatisch uit van het bewijsvermoeden.

Meiborg vond ook een cruciale denkfout in de schaderapporten van Witteveen + Bos. In de rapporten worden aardbevingen als oorzaak voor schade uitgesloten, omdat de kans op schade vanwege de actieradius van een aardbeving in het buitengebied kleiner dan één procent zou zijn. Volgens Meiborg is die kans juist niet te verwaarlozen. Witteveen + Bos ontkracht dus nergens het bewijsvermoeden.

In het geval van de beving bij Huizinge: ‘Hoe zwaarder de aardbeving, hoe verder de aardbeving reikt. Dan heb je het al over een cirkel die al tweehonderd kilometer is in omtrek. En die hele kleine kans die daar dan is op schade, moet je betrekken op het aantal woningen in dat gebied. Bijvoorbeeld: 0,5 procent kans op schade per 100.000 woningen, dan praat je toch over 500 woningen die schade hebben door die ene aardbeving. Als je dan bedenkt dat er in Groningen al 1.300 aardbevingen zijn geweest, dan is heel goed verklaarbaar dat zo goed als alle schade wel door aardbevingen komt.’

Vragen uit de zaal
Na de uitleg van Meiborg was er de gelegenheid voor vragen uit de zaal. Hieronder staat een aantal vragen van de bewoners met daarbij de antwoorden.

Zijn er in Zuidhorn ook schades erkend en uitgekeerd?
Uit de zaal: ‘Ja, ik kom uit Pieterzijl en wij hebben in eerste instantie een schadegeval erkend gehad door de NAM. Een tweede persoon meldde ook erkende en herstelde schade voor een bedrag van 40.000 euro. Daarna hebben we door de CVW ook een geval erkend, dat was 20.000 euro. Nu hebben we weer nieuwe schade.’ Ook uit de zaal: ‘Ik woon in Oldehove, daar hadden we ook schade aan de kerk en dat is netjes vergoed. In Niehove heeft de helft van het dorp schade, maar is niks erkend.’ Top: ‘De meeste schademeldingen in deze gemeente staan nog open. Er zijn 435 afgehandeld, waarvan 151 erkend en 284 niet erkend. Het is bekend dat het in een heel vroeg stadium nog wel snel ging. Na 2014 is er veel minder schade erkend.’

Hoe kan het dat er zoveel verschillende uitkomsten zijn in de rapporten, zelfs bij buren?
Top: ‘Dat houdt ons ook al heel lang bezig.’ Meiborg: ‘De arbiter stuurt nu aan op waarheidsvinding. Bij recente schade heb je het wettelijke bewijsvermoeden aan je kant. Dan heb je een goede kans, maar het blijft een gok.’

Dit is een tijdelijke commissie, wat wordt de definitieve oplossing?
Top: ‘Achter de schermen wordt heel hard gewerkt aan de definitieve situatie met een definitieve commissie, het Instituut Mijnbouwschade. Daar moet je één loket hebben voor alle vormen van mijnbouwschade. Het is heel moeilijk uit elkaar te houden welk stukje scheur komt door zoutwinning, door bodemdaling, door peilaanpassing, door gaswinning uit grote en kleine velden. Daar moet je als burger eigenlijk niet mee lastig gevallen worden. En daar willen we ook aandacht voor immateriële schade, vermogenswaarde, waardedaling enzovoort. Maar dat zijn gevechten die nog gevoerd moeten worden, daar zitten we nog middenin.’

Zullen de aanbiedingen bij oude schades van de NAM reëel zijn?
Top: ‘Ik heb van een paar mensen begrepen dat ze onaangenaam verrast waren door het bod. Dat aanbod kregen ze soms niet eens schriftelijk, maar over de telefoon. Die waren in de veronderstelling dat het te laag was. Die wilden zien hoe het bedrag tot stand is gekomen, die wilden een begroting of calculatie zien. Het antwoord daarop was ‘nee’. Ik kan mij dat niet voorstellen en ga ervan uit dat dit nog kinderziektes zijn. Maar als dit vaker gebeurt, hebben we wel een groot probleem. En als het vaker gebeurt dan horen wij het ook graag.’ Wigboldus: ‘We hebben gesproken met een aantal contra-experts die ten aanzien van schades boven de 25.000 euro denken dat met deze regeling wel een groot deel van de schades weg te werken zijn.’ 

Hier in de gemeente ligt ook een gasopslag. Welke invloed heeft dat op de bodem?
Wigboldus: ‘Dat heeft zeker invloed. De bodem kan hierdoor dalen, maar soms ook stijgen. Of dat tijdelijk of permanent is, dat weet ik niet.’ Meiborg: ‘In Duits onderzoek naar geïnduceerde bevingen gaat het ook over de invloed van geothermie en gasopslagen. Ik weet uit die studies dat deze activiteiten ook aardbevingen veroorzaken.’ Wigboldus: ‘Het is niet alleen gas, het is ook zout, water dat aan de grond wordt onttrokken en geothermie. Er is een hele reeks van mogelijke oorzaken en daar wordt het niet makkelijker van.’

Hoe bereid ik mij het beste voor op een aanbieding van de NAM? 

Wigboldus: ‘Wat het meest verstandig is: haal iemand bij je schade met bouwkundige kennis. Nog beter, de plaatselijke aannemer of een bouwbedrijf. Krijg inzichtelijk voor welk bedrag je schade hebt. Dan kun je straks een goede afweging maken bij een bod van de NAM. Zorg dat je eerst zelf voldoende kennis vergaart over je schade. Dat kan ik met klem aanbevelen en geldt voor iedereen in de zaal.’

Wat moet ik als ik al een voucher heb getekend? 

Top: ‘Als al getekend is, dan is het klaar volgens NAM. De vraag is of wat NAM vindt wet is. 

Hoe zit het met schades als ik mijn huis probeer te verkopen? 

Wigboldus: ‘Makelaars geven aan dat verkopers aansprakelijk zijn voor alles wat zij weten, dus ook over wat u weet over schade.’ Een bewoner uit de zaal: ‘Ik heb een huis gekocht dat een schaderapport van Witteveen + Bos heeft en ontving een brief van de NAM gericht aan de oude bewoners. Wie maakt nu aanspraak op vergoeding?’ Top: ‘Terechte vraag.’ Aangevuld vanuit de zaal: ‘Denk aan een akte van cessie. Dat kan ook achteraf.’

Hoe komt het KNMI tot de kracht van een beving?

Door een aanwezige wordt medegedeeld dat bij de bepaling van de sterkte van een aardbeving een gemiddelde wordt genomen van meerdere meetstations, maar niet van alle meetstations. Zo werd bijvoorbeeld bij de beving van Zeerijp de hoge waarde van het meetstation Garnwerd niet meegenomen. Met andere woorden, die kreeg een wegingsfactor van nul. Zo worden de hoge pieken eruit gefilterd. Die data is voor iedereen van belang. 

Andere vragen en meer informatie
Volgens meerdere bezoekers van de informatieavond was het nuttig om meer verstand te krijgen van de verschillende regelingen en om inzicht te krijgen in de situaties van andere mensen uit de buurt in het Westerkwartier. Ook voor het Groninger Gasberaad is van het groot belang om op de hoogte te blijven van wat schademelders allemaal meemaken.

Zijn er nog onduidelijkheden of heeft u andere vragen? Of wilt u graag uw ervaring delen met het Groninger Gasberaad? Kent u mensen in andere dorpen die ook behoefte hebben aan een bijeenkomst? Laat het ons weten. Mail naar welkom@gasberaad.nl.

Om op de hoogte te blijven kunt u zich ook aanmelden voor onze nieuwsbrief, dat kan via gasberaad.nl of door een mailtje te sturen naar welkom@gasberaad.nl.